Gençleri genelde motive etmeye çalışırken, bazen de eleştirirken çok kullandığımız bir beyit var:
“Yürü; hâlâ ne diye oyunda, oynaştasın?
Fâtih'in İstanbul'u fethettiği yaştasın!”
(Fetih Marşı, Arif Nihat Asya)
Madem hem motive hem de eleştiri için kullanılıyor, o halde Sultan Mehmet’i gençlerimize en iyi şekliyle tanıtmak gerekiyor.
Çağ açıp, çağ kapatan Sultan Mehmet’in en önemli özelliği iyi eğitim almasıydı.
Ve bu eğitimin merkezinde “öğrenmeyi öğreten” hocalara ve kitaplara sahip olması duruyordu.
Allah tarafından Hz. Âdem (a.s.)’e esmanın (eşyanın mahiyeti) öğretilmesi (Bakara, 2/31) ile varlık (ontoloji), bilgi (epistemoloji) üzerine oturdu.
Böylelikle bilginin de iki temel kanalı oluştu: Vahiy ve Akıl.
Akıl/Nakil dengesi kadim tartışma konularımızdandır.
İslam düşünce tarihinde ilk akılcılar diyebileceğiz Mutezile’nin ortaya koyduğu olumsuz performans kaynaklı, akla karşı oluşan direnç günümüzde de devam etmektedir.
Mutezile mensuplarının en büyük hatalarını iletişim konusunda yapmışlardı. Fikir ve düşüncelerini siyasi desteği arkalarına alarak “dikte” etmeleri ve yaşattıkları “mihne dönemi” onların en büyük hatası olarak tarihe geçerken; mihneye karşı yapılan karşı darbe en büyük zararı akıl/nakil dengesine vermiş ve olumsuz etkisi günümüze ulaşmıştır.
Mutezile mensuplarının yanlış iletişimi aklın prematüre doğmasına yol açmış; ortaya çıkan sonuçlar bugünü etkilediği gibi yarını da etkilemeye devam edecek gibi görünüyor.
Akıl ve Vahiy bir kuşun iki kanadı gibi denge ve uyum içerinde birlikte hareket etmesi geren bilgi kanalları.
Biri biri-siz olmaz, biri olmadığında diğeri de eksik olur.
Bediüzzaman Said Nursi bu mecburi ilişkiyi şöyle dile getirir:
"Vicdanın ziyası, ulûm-u diniyedir. Aklın nuru, fünun-u medeniyedir. İkisinin imtizacıyla hakikat tecellî eder. O iki cenah ile talebenin himmeti pervaz eder. İftirak ettikleri vakit, birincisinde taassup, ikincisinde hile, şüphe tevellüd eder." (Münâzarat)
Kuşun ilk hangi kanadının çırpması konusunda önceliği ise akla veriyordu Bediüzzaman:
"Takarrur etmiş usuldendir: Akıl ve nakil teâruz ettikleri vakitte, akıl asıl itibar ve nakil tevil olunur. Fakat o akıl, akıl olsa gerektir." (Muhakemat, Birinci Makale, Birinci Mukaddeme)
Akıl (beyin) ve kalp (vahiy) el ele verdiğinde insan denen makine gerçek anlamda çalışıyordu.
Tarihte kalıcı iş yapanlar; ister âlim, ister devlet adamı olsun hepsinin temel özelliği iki kanatla uçanlardır.
Vahiy dışarıdan gelen akıl, akıl içeriden gelen vahiy diye düşüneler geriye bir şeyler bırakıyorlardı.
Yazımızın başlığı olan cönk (el çantası)ün sahibi olan Fatih Sultan Mehmet akıl-nakil dengesi sağlamaya çalıştığı dört kitabı sürekli yanında taşımıştı.
Bu kitaplar orijinal halleriyle Nur-u Osmaniyye Kütüphanesinde bulunuyor:
İbn-i Sina-el- İşarat = Nazar yönteminin kurucu ve zirve metnidir.
Gazzali-Tehafüt-ü Felasife = Nazar yöntemine güçlü Eş'ari eleştiri metnidir.
Sühreverdi-Hikmet-i İşrak = Müşahede ve nazari geleneğin birleştirilmesini öneren İşrakiyye geleneğinin anlatılır.
Konevi-Miftah'ulGayb = Müşahede geleneğini merkezi alarak nazari geleneği yeniden yorumlayan ekberi geleneğin zirve metnidir.
Aklı ve nakli bilgiyi etkin kullanan Fatih Sultan Mehmet, idareye geçmeden önce doğunun ve batının bütün tecrübesini okudu.
Arapça, Farsça, İbranice, İtalyanca, Yunanca ve Latince dillerini o dile ait eserlerden Türkçeye tercüme yapacak kadar iyi biliyordu. O zaman ki dünyada geçerli diller bunlardı.
İstanbul'u fethettiğinde Bizans kralı olan Konstantin'in oğlu yoktu. Abisi Teodor'un üç oğlu vardı. Fatih bunlardan Müslüman olan ikisine Has Murat Paşa ve Mesih Paşa'ya devlette önemli görevler verdi.
Bizans tecrübesini yanında tutmayı başarmış, aleyhinde kullanmayı engellemiş bir aktif aklın yanında devlet idaresindeki 30 yıl boyunca 25 sefere çıkacak kadar hareketli bir insandı.
Bu 25 seferde 2 imparatorluk, 4 krallık, 11 prensliği devletine katmıştır.
Aklı ve kalbi birlikte kullanıp hayatı boyunca güzel işler yapanlara yönelik misaller çoğaltılabilir.
Eğitim sistemi; gençlerimizin “el çantası”na bu çeşit “öğrenmeyi öğreten” kitaplar koymuyorsa; onlara Arif Nihat Asya’nın “Fetih Marşı” nı okumak hamasetten öteye geçmez.
ToMakeMehmets “Conquerors”…
There is a coupletthatweuse a lot whenwetrytomotivateyoungpeopleandsometimescriticizethem:
"Walk; whyareyoustillplayingthegame?
Youare at theagewhen Fatih conqueredIstanbul!”
(Anthem of Conquest, Arif Nihat Asya)
Since it is usedforbothmotivationandcriticism, then it is necessarytointroduce Sultan Mehmet toouryouth in thebestwaypossible.
Themostimportantfeature of Sultan Mehmet, whoopenedandclosedtheage, wasthat he received a goodeducation.
And at thecenter of thiseducationwashavingteachersandbooksthat "teachlearning".
by Allah, Being (ontology) wasbased on knowledge (epistemology) withtheteaching of esma (thenature of things) to Adam (a.s.) (Baqara, 2/31).
Thus, two main channels of knowledgewereformed: RevelationandReason.
Mind/Transfer balance is one of ourancientdiscussiontopics.
Theresistancetoreasonduetothenegativeperformance of Mutezile, who can be calledthefirstrationalists in thehistory of Islamicthought, continuestoday.
Theymadethebiggestmistakes of themembers of the Mutezile in communication. Theirbiggestmistakewentdown in history as their "dictation" of theirideasandthoughtswithpoliticalsupportbehindthemandthe "mihneperiod" theylivedthrough; Thecounter-coupagainstthemihnecausedthegreatestdamagetothemental/transplantationbalanceanditsnegativeeffect has reachedtoday.
Miscommunication of themembers of theMutazilacausedthemindto be bornprematurely; it seemsthattheresultswillcontinuetoaffecttomorrow as well as today.
ReasonandRevelationarechannels of informationthatmustmovetogether in balanceandharmonylikethetwowings of a bird.
One is not one-you, andwhenone is absent, theother is incomplete.
Bediuzzaman Said Nursi expressesthisobligatoryrelationship as follows:
"Thelight of conscience is religion. Thelight of themind is thespirit of civilization. Truthmanifestsitselfwiththecooperation of bothsides. Withthosetwosides, thepatronage of thestudentrelents. Whentheyslander, bigotry in thefirst, cheatinganddoubt in thesecond." (Debate)
Bediuzzamangaveprioritytowhichwing of thebirdflappedfirst:
"It is fromthemethodthat has made a mistake: Whenthemindandthenarrationconflict, themind is interpreted as the main respectandthetransmission. But thatmindmust be themind." (Reasoning, First Article, First Preamble)
Whenthemind (brain) andheart (revelation) wenthand in hand, themachinecalledthehumanactuallyworked.
Thosewho do permanentbusiness in history; Whethertheyarescholarsorstatesmen, the main feature of all of them is thattheyflywithtwowings.
Thosewhothoughtthattherevelationwasthemindfromtheoutside, themindwastherevelationfromthe inside, wereleavingsomethingbehind.
Fatih Sultan Mehmet, theowner of the cönk (handbag), which is thetitle of ourarticle, alwayscarriedfourbooksthat he triedtobalancethemind-transplantationwithhim.
Thesebooksare in theiroriginal form in the Nur-u Osmaniyye Library:
Ibn-i Sina-el-Isarat = It is thefoundingandsummittext of theEvilEyemethod.
Gazzali-Tehafüt-ü Felasife = It is a strongAsh'aricriticismtexttotheevileyemethod.
Sühreverdi-Hikmet-i İşrak = Itdescribesthetradition of İşrakiyye, whichproposestocombineobservationandtheoreticaltradition.
Konevi-Miftah'ulGayb = It is thepeaktext of theakbaritradition, whichreinterpretsthetheoreticaltraditionbytakingthetradition of observation as thecenter.
Fatih Sultan Mehmet, whoused his mindandknowledgeeffectively, readalltheexperiences of theeastandthewestbeforegoingtotheadministration.
He knewArabic, Persian, Hebrew, Italian, Greekand Latin languages wellenoughtotranslateworks of thatlanguageintoTurkish. Thesewerethelanguages thatwerevalid in theworld at that time.
Constantine, whowastheByzantinekingwhen he conqueredIstanbul, had nosons. His olderbrother Theodore had threesons. Fatih gaveimportantduties in thestatetotwo of them, Has Murat PashaandMessiahPasha.
Besides an activemindthatmanagedtokeeptheByzantineexperiencewithhimandprevented it frombeingusedagainsthim, he was an activepersonenoughtogo on 25 expeditionsduring his 30 years in stateadministration.
Inthese 25 expeditions, he added 2 empires, 4 kingdomsand 11 principalitiesto his state.
Examples can be multipliedforthosewhousetheirmindandhearttogetherand do gooddeedsthroughouttheirlives.
Educationsystem; ifouryoungpeopledon't put thesekinds of "teachingtolearn"books in their "handbag"; Reading Arif Nihat Asya's "TheMarch of Conquest" tothem is nothingmorethanheroism.